Osvrt Predraga Loze, istoričara u Republičkom centru za istraživanje rata, ratnih zločina i traženje nestalih lica Republike Srpske na zločine muslimana nad Srbima u BiH i dešavanja na Bliskom Istoku:
,,Noćas moje srce plače za ovim ljudima… Baš me je večeras uznemirilo nešto, kada sam, baveći se evo već više od deceniju ratom i zločinima, mislio da me ništa ne može iznenaditi ni uzdrmati…
U svojim knjigama, radovima i izložbama pisao sam i o, između ostalog, sljedećem. Po dokumentima MUP-a RS u mjestu Donja Bioča kod Ilijaša pripadnici drugog bataljona Sedme muslimanske brigade su 28. decembra 1992. godine „iz vatrenog oružja izvršili ubistvo civila Mićić Nikole i ranjavanje Draškić Milojke i Skoko Lenke, koja je od posljedica zadobijenih povreda umrla nakon dva dana, da bi nakon toga u unutrašnjosti pomenutog objekta u cilju namjernog nanošenja teških tjelesnih i duševnih patnji, na naročito svirep i ponižavajući način izvršili silovanje i ubistvo devetogodišnje Dragičević Mirjane (1983) Oni su istovremeno upotrebom fizičke sile prisilili njenu majku Dragičević Radu (1961) da prisustvuje silovanju i ubistvu ćerke od strane tri pripadnika pomenute jedinice – mudžhedina, tokom čega su (je) teško ranili sa više hitaca ispaljenih iz vatrenog oružja“. Sve to sakriven slušao je Mirjanin brat.
Na Crnom vrhu kod Teslića mudžahedin pripadnik tzv. Armije BiH 22. septembra 1992. godine slikao se držeći u ruci glavu jedne od srpskih žrtava. Zatim je uslikana fotografija kutije sa odsječenim glavama zarobljenih pripadnika VRS Blagoja Blagojevića, Brane Đurića i Nenada Petkovića dok jedan od islamskih fanatizovanih ratnika drži nogu sa čizmom na jednoj od njih.
Zarobljen u oblasti Prenja na razmeđu mostarsko-nevesinjskog i konjičkog ratišta u Hercegovini pripadnik VRS je o svojim danima patnje u mjestu Jablanica u novembru 1994. godine svjedočio: Svaki dan sam bio ispitivan i negdje šesti-sedmi dan pošto sam zarobljen odveli su me na stadion gdje su se već nalazili zarobljeni vojnici iz Nevesinjske brigade, a među njima su bili Čolović, Simić, Radulović, Pudar, a takođe još i meni dvojica nepoznatih vojnika. Vidio sam kada je na stadionu major kome ne znam prezime, krampom ubio Rista Čolovića udarivši ga u predjelu glave, a zatim u grudi. Ovaj major bio je zamjenik u jedinici….“ Ovaj svjedok je kasnije u drugoj svojoj izjavi svjedočio da je ovom događaju, sa bine posmatrajući, prisustvovao i jedan od vjerskih islamskih vođa, koji je po njemu, vodio jedinicu muslimanske vojske. U toj jedinici bilo je i veći broj mudžahedina iz inostranstva. Iz medicinske dokumentacije vezane za kasnije razmjenjena tijela ovih žrtava moglo se pročitati šta su muslimanski zločinci radili ovoj četvorici vojnika, od kojih je najmlađi Miljan Radulović imao nepunih 20 godina, Slobodan Pudar 24, Mirko Simić 35 i Risto Čolović 38 godina. Teško je shvatiti razumnom čovjeku… Sva tijela su imala više rana i deformiteta nastalih uglavnom tupim predmetima. Za jedno tijelo je konstatovano da u predjelu vrata ima ustrelnu ranu nanesenu ,,ručnim vatrenim oružjem, čija se daljina ispaljenja nije mogla ocijeniti“. Na drugom tijelu se vidi više rana ,,nastalih dejstvom projektila iz ručnog vatrenog oružja, najvjerovatnije iz daljine“. Na svim tijelima konstatovane su povrede nanesene ,,zamahnutim mehaničkim oruđem“. Rane su na tijelima uglavnom nanesene u predjelu vrata i glave, iako postoje i na ostalim dijelovima od kojih su jasno konstatovani i ,,lomovi rebara, rane na potkoljenici i sl.“ U mišnjenju obducenta se jasno vidi da je korišćeno ,,dejstvo šiljka i oštrice zamahnutog mehaničkog oruđa“ te da su rane ,,nanesene za života“. Zločinci su ubijali i ,,odsijecanjem glave“, koje je konstatovano na jednom tijelu, što je izvršeno ,,najvjerovatnije u dva dijela“. Prvo nožem, bajonetom i slično, a zatim su mogli da im posluže sjekira, satara i drugo.
O zločinima mudžahedina moglo se pročitati i u medijima. „Ljubi brata, mrtvog, svog – govorili su mi pružajući tek odsječenu glavu, iz koje je još kapala krv. To sam i učinio uz pomen Boga – počinje potresnu ispovjest za „Novosti“ Novica Banović, jedini preživjeli od njih 27 sa spiska nestalih iz svoje jedinice. – Neizbrisivo su mi se urezale u sjećanje te užasom ispunjene plavkaste oči, meni nepoznatog, smeđokosog mlađeg srpskog vojnika“. U velikoj ofanzivi Armije BiH i mudžahedina u njenom sastavu, potpomognutih NATO avijacijom, 10. septembra 1995. godine, kad je poslije gotovo četvorogodišnje opsade pala legendarna Vozuća, Novica je čak tri puta tog istog dana ranjen. Sutradan je i zarobljen, da bi svjetlo slobode ugledao 10. januara naredne godine. Zato Novica svakog 10. septembra i januara pali sveću što ostade među živima, ali i za pokoj duša saboraca mučenika. Od njih 27 sa spiska nestalih, iz 14. srpske brigade pritekle u pomoć vozućkim borcima, što su branili Mašinski vis, kotu iznad Vozuće, jedino je on ostao živ. Ostalih 26 su surovo pogubljeni, mahom odsjecanjem glava…
Poslije rata, uprkos brojnim sakrivanjima tragova zločina i mnogim Srbima koji se vode kao nestali, teško su, ali ipak pronalaženi tragovi zločina. Ekshumacijom masovne grobnice „Stog“ kod Zavidovića obavljenom 14. i 18. novembra 1997. godine u blizini porušene crkve pronađeno je ukupno 21 tijelo pripadnika VRS i civila zarobljenih 1995. godine na ozrensko-vozućkom ratiištu od strane mudžahedina. Od toga je 14 tijela pronađeno bez glava.
Čuo sam večeras nekoliko poruka gledajući podkast mladih srpskih stručnjaka koji imaju veliko znanje i želju za razumjevanjem, koje cijenim i često pogledam. Iznenadilo me idealizovanje sukoba u kojem do besvjesti treba podržati jednu stranu, bez obzira na sve. Između ostalog, rečeno je i da skup podrške Palestini u Sarajevu, po njima, „nije imao političke poruke“. Možda nisu vidjeli zastave tzv. Armije BiH – kao jedno od glavnih obilježja? To vjerovatno nije politička ili bezbjednosna poruka Srbima i Republici Srpskoj, kao ni oni fanatizovani vjersko-ratni pokliči na nedavnim postrojavanjima i marševima u bihaćko – cazinskoj regiji!? Kakva li je po njima poruka tek poslana kada se jedan od komandanata gore navedenih muslimanskih brigada iz tzv. Armije BiH stavio Hamasu na raspolaganje prije neki dan. Poruka iz beogradskog studija, koja me je zaledila u trenu, bila je da se „Hamas bori i za našu slobodu“! Razumijući svu ljudsku tragediju sukoba na Balkanu, Bliskom Istoku ili bilo gdje drugo, saosjećajući sa gubitkom svakog čovjeka i porodice bilo koje nacije, kojima su njegovi najbliži nenadoknadivi, polazeći od svog naroda i drugih nama geografski ili drugačije bliskih ili dalekih, ali i onda sve do „danas aktuelnih“ Jevreja i Palestinaca, prizivajui mir, jer rat nikom ništa nije dobro donio, pogotovu ne malim, običnim ljudima, ne mogu da razumijem neke stvari. Da li je moguće da su nam idealizacije potrebne bile one upućene prema bilo kojoj strani u ratu. Neko će naše ljude iz Republike Srpske, iste ona koja se borila i protiv Hamasa, Alkaide, muslimanske brae i sličnih, susertala se sa otmicama i terorističkim napadima, odsjecanjem glava i ritualnim ubistvima od strane radikalnih islamista, kao i protiv Zapada i Amerike, NATO i osiromašenog uranijuma, sama protiv svih, ubjediti da ovi ljudi gore u tekstu nisu ubijeni i surovo mučeni od onih koj bi se danas borili i uzvikivali – egberali za „fri palestajn“!? ONI SE BORE I ZA NAŠU SLOBODU!? OH NE! To ne znači da ne osuđujem napade na palestinske civile, djecu, bolnice, džamije, crkve, kao ni što ne znači da ne smijem osuditi otmice i maskare Jevreja i napade na Izrael kao državu, uz želju napadača da ona ne postoji.
Odakle nam sada pravo na nove iluzije, malo li ih imasmo? Ja to ne mogu progutati makar me smatrali primitivcem koji ne razumije svjetske strategijske, geopolitičke i civilizacijske postavke i koji je zarobljen u naše balkanske usude. JA NE MOGU!“
